یکی از مفاهیم کلیدی در طراحی فضاهای شهری و ساختمانی، دسترسپذیری یا Accessibility است؛ مفهومی که در آن، همهی افراد از جمله کسانی که دارای معلولیتهای حرکتی، بینایی یا شنوایی هستند، باید بتوانند از فضاهای عمومی و خصوصی استفاده کنند. این دیدگاه بر پایه اصل «برابری فرصت» در جامعه شکل گرفته و اساس تصویب ضوابط معلولین قرار گرفته است.
بر اساس آمار، درصد قابلتوجهی از جمعیت کشور را افرادی با نیازهای خاص تشکیل میدهند. طراحی صحیح رمپها، مسیرهای رفتوآمد، ورودیها، پارکینگها و حتی رنگآمیزی و نورپردازی فضاها میتواند تفاوت بزرگی در زندگی این افراد ایجاد کند. ضوابط معلولین به عنوان مرجعی قانونی، طراحی برای افراد دارای معلولیت را از یک انتخاب اخلاقی به یک الزام قانونی تبدیل کرده است.
افزایش استقلال فردی، کاهش وابستگی به دیگران و ایجاد حس تعلق اجتماعی از جمله مزایای اجرای این ضوابط است. این موارد نهتنها در پروژههای جدید، بلکه در بازسازی ساختمانهای قدیمی نیز باید رعایت شود.
برای آشنایی با جزئیات الزامات طراحی معماری کلیتر، مقاله مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان – الزامات معماری نیز میتواند در کنار این مقاله مطالعه شود.
راستی یه مقاله درباره مباحث مهم نظام مهندسی هم داریم. برای دیدنش اینجا کلیک کن !
یکی از اولین بخشهایی که باید در هر ساختمان قابلدسترس برای افراد دارای معلولیت رعایت شود، ورودی ساختمان است. طبق ضوابط معلولین، ورودیها باید بدون مانع، با حداقل اختلاف سطح، و مجهز به رمپهایی با شیب استاندارد طراحی شوند. شیب رمپ نباید بیش از ۸ درصد باشد، و در صورت افزایش طول، باید سکوهای استراحت تعبیه گردد.
عرض مفید درب ورودی نباید کمتر از ۹۰ سانتیمتر باشد تا عبور ویلچر بهراحتی انجام شود. دستگیرهها باید در ارتفاع مناسب نصب شوند (حدود ۸۵ تا ۱۰۰ سانتیمتر از کف)، و کفسازی باید بدون لغزش باشد.
در مورد راهروها، حداقل عرض پیشنهادی ۱۲۰ سانتیمتر است تا فضای کافی برای چرخش و عبور ویلچر فراهم گردد. در فضاهای پرتردد، این عرض میتواند به ۱۵۰ سانتیمتر افزایش یابد.
همچنین باید در تقاطعها یا انتهای مسیرها فضای چرخش با قطر حداقل ۱۵۰ سانتیمتر لحاظ گردد. این ضوابط مستقیماً با کیفیت زندگی افراد دارای محدودیت حرکتی در ارتباط است و رعایت آنها علاوه بر ارتقاء سطح طراحی، نشانگر توجه به حقوق شهروندی است.
برای آشنایی با جزئیات اجرایی مناسبسازی در اجرا، میتونی مقاله آموزش نظارت و اجرا عمران رو هم ببینی.
راستی یه مقاله درباره تکنیکهای یادگیری مؤثر برای قبولی در آزمون نظام مهندسی هم داریم. برای دیدنش کلیک کن !
در ادامه الزامات دسترسپذیری برای افراد دارای معلولیت، موضوع آسانسور نقش مهمی در جابجایی ایفا میکند. طبق ضوابط معلولین، آسانسورهایی که برای استفادهی افراد دارای معلولیت طراحی میشوند باید حداقل دارای کابینی با ابعاد ۱۱۰×۱۴۰ سانتیمتر باشند. پنل کنترل باید در ارتفاع ۹۰ تا ۱۲۰ سانتیمتری نصب شود و کلیدها باید دارای علائم لمسی یا بریل باشند.
در خصوص سرویسهای بهداشتی ویژه معلولین، حداقل ابعاد باید ۱۸۰×۱۸۰ سانتیمتر باشد. نصب نردههای کمکی افقی و عمودی کنار توالت، فضای چرخش آزاد ویلچر، استفاده از شیرآلات اهرمی و نصب آینه در ارتفاع مناسب جزو الزامات مهم هستند.
فضاهای عمومی از قبیل سالن اجتماعات، نمازخانه، سالن غذاخوری و … نیز باید دارای صندلی و مسیر ویژه افراد دارای معلولیت باشند. همچنین تابلوهای راهنما و اطلاعات باید با فونت خوانا، تضاد رنگی مناسب و در ارتفاع قابل دید افراد روی ویلچر نصب شوند.
رعایت این الزامات، نه تنها یک مسئولیت حرفهای برای طراحان و مهندسان است، بلکه به ساختن شهری انسانیتر کمک میکند. در همین راستا پیشنهاد میکنم حتما به دوره آموزشی نظارت و اجرا معماری هم سر بزنی تا در اجرای چنین فضاهایی حرفهایتر عمل کنی.
طراحی برای دسترسپذیری، تنها محدود به رمپ و آسانسور نیست؛ بلکه باید تمامی حواس افراد دارای معلولیت را در نظر گرفت. یکی از عناصر بسیار مهم در این حوزه، استفادهی صحیح از رنگها، نورپردازی و علائم راهنما است.
مطابق با ضوابط ضوابط معلولین، استفاده از تضاد رنگی بین کف و دیوار، یا درب و قاب آن، به افراد کمبینا کمک میکند مسیرها را تشخیص دهند. همچنین پلهها باید دارای نوار هشداردهنده رنگی در لبهها باشند. این موضوع نه تنها ایمنی را افزایش میدهد، بلکه نشانه احترام به حقوق شهروندان دارای نیازهای خاص است.
نورپردازی هم باید یکنواخت، بدون ایجاد سایه یا خیرگی باشد. استفاده از نورهای سرد در مسیرهای حرکت و نورهای گرم در محلهای نشستن میتواند تجربه حضور را بهبود بخشد. نصب علائم راهنما با نوشتههای درشت، تضاد بالا و حتی فونت برجسته یا بریل برای افراد نابینا، از دیگر الزامات مهم است.
طراحان حرفهای میدانند که این موارد، کیفیت یک پروژه را به طرز چشمگیری افزایش میدهند. برای کسب دانش تخصصیتر، میتونی سری بزنی به دوره سوالات مهم نظارت و اجرا عمران و معماری نظام مهندسی که خیلی از این نکات رو عملی بررسی میکنه.
در پایان باید به نقش مهم مهندسان طراح و ناظر در اجرای صحیح ضوابط مربوط به دسترسپذیری افراد دارای معلولیت اشاره کرد. طبق ضوابط معلولین، مهندس طراح موظف است از مرحلهی تهیه نقشهها تا تحویل نهایی پروژه، ضوابط مربوط به معلولین را لحاظ کرده و مستندات آن را ارائه دهد.
از سوی دیگر، مهندس ناظر باید در طول اجرا، تطابق عملیات ساخت با نقشههای مصوب و الزامات قانون را بررسی کرده و در صورت وجود مغایرت، تذکرات لازم را ارائه داده و در صورت نیاز، گزارش تخلف تنظیم کند. عدم رعایت این موارد میتواند منجر به عدم تأیید پایانکار از سوی شهرداری یا حتی مشکلات حقوقی بعدی شود.
در واقع اجرای دقیق این بندها، نه فقط یک الزام قانونی بلکه وظیفهای اخلاقی و انسانیست. شهری بدون مانع و قابلدسترس، نشانگر رشد فرهنگی و اجتماعی یک جامعه است و مهندسان نقشی حیاتی در تحقق این آرمان دارند.
اگر دوست داری مهارتت تو این زمینه رو حرفهایتر کنی، حتما شرکت در دوره نظارت و اجرای عمران رو از دست نده که کلی نکات اجرایی دقیق برات داره.
در دنیای امروز، دسترسپذیری نه یک لطف بلکه یک حق است. ضوابط معلولین با تمرکز بر طراحی فضاهایی قابل استفاده برای همه اقشار جامعه بهخصوص افراد دارای معلولیت، نقش بزرگی در ساخت شهری فراگیرتر دارد. از عرض دربها و رمپهای شیبدار گرفته تا نورپردازی مناسب و علائم راهنمای خوانا، همه و همه گواه بر این است که معماران و مهندسان باید با دیدی وسیعتر طراحی کنند.
مهمتر از همه اینکه، رعایت این الزامات فقط باعث راحتی بیشتر برای افراد دارای نیازهای خاص نمیشود؛ بلکه موجب افزایش ایمنی، زیبایی و کارایی کل فضاها برای عموم مردم خواهد شد. اگر شما هم مهندس ناظر، معمار، طراح یا دانشجوی عمران و معماری هستید، بدون تسلط بر این ضوابط، نمیتونید یه پروژه موفق رو به پایان برسونید.
🔻 وقتشه خودتو آپدیت کنی و سطح کارت رو بالا ببری! ما تو گام عمران، چهار دورهی تخصصی و کاملاً کاربردی رو طراحی کردیم که هر کدوم مکمل دیگری هست و مسیر حرفهای شدنت رو کامل میکنه:
✅ سوالات مهم نظارت و اجرا عمران و معماری نظام مهندسی
📌 این دورهها، نه فقط یه آموزش ساده برای آزمون های نظام مهندسی هست، بلکه یک تجربه واقعی و کاملاً کاربردیه که باعث میشه پروژههات رو مطمئن، ایمن و حرفهای اجرا کنی.
🟢 اگه میخوای تو بازار کار بدرخشی، حالا بهترین فرصته. شروع کن، حرفهای شو!
09053212535
info@gamomran.com
اصفهان
ما به جای شما کل سوالات سالهای قبل رو بررسی کردیم و نکات مبهم مبحثها رو در آوردیم. میدونید این کار چقدر از شما زمان و انرژی میگیره ؟
دیدگاهتان را بنویسید