نکات مهم مبحث 15مقررات ملی ساختمان | مقررات آسانسور و پله‌برقی + PDF

مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان به موضوع مهم و تخصصی نصب، بهره‌برداری و ایمنی آسانسور و پله‌برقی در ساختمان‌ها می‌پردازد. این مبحث یکی از اصلی‌ترین منابع برای مهندسان طراح، ناظر و مجری در پروژه‌های بلندمرتبه‌سازی، تجاری و عمومی است.

در این مبحث، الزامات فنی نصب آسانسورها مطابق با استانداردهای بین‌المللی و ملی ایران مطرح شده؛ از جمله ظرفیت، سرعت، نوع درایو، سیستم نجات اضطراری، ابعاد چاهک، تهویه چاله آسانسور و ایمنی کابین. همچنین الزامات مربوط به پله‌برقی، رمپ‌های متحرک، بالابرهای نفر بر و باربر نیز به‌طور دقیق تعریف شده‌اند.

با گسترش شهرسازی عمودی و افزایش پروژه‌های بلندمرتبه، داشتن دانش دقیق از این مقررات نه تنها ایمنی ساکنین را تضمین می‌کند، بلکه از بروز خسارات حقوقی سنگین نیز جلوگیری می‌کند.

🟢 اگر با مباحث تأسیسات، ایمنی، بهره‌برداری و طراحی فضاهای عمومی آشنا هستی، حتماً پیشنهاد می‌کنم مقاله مبحث چهاردهم تأسیسات مکانیکی و مبحث سوم – مقررات ایمنی حریق رو هم مطالعه کنی؛ چون در کنار مبحث پانزدهم، یک مجموعه کامل برای طراحی امن ساختمانه.

الزامات طراحی چاه آسانسور مطابق مبحث ۱۵

یکی از مهم‌ترین بخش‌های طراحی آسانسور، چاه آسانسور (shaft) هست که اگه اصولی طراحی نشه، کل سیستم رو به خطر می‌ندازه. مبحث پانزدهم مشخص کرده که ابعاد، مصالح و محل قرارگیری چاه آسانسور باید دقیقاً طبق مشخصات فنی و نقشه‌های مصوب باشه.

📌 نکات کلیدی برای طراحی چاه آسانسور:

• حداقل ابعاد چاه با توجه به ظرفیت کابین مشخص می‌شه (برای کابین ۶ نفره، حداقل ۱۶۰×۱۶۰ سانتی‌متر).

• دیواره‌های چاه باید از مصالح مقاوم در برابر آتش ساخته بشن (مثل بتن یا آجر فشاری).

• تهویه چاه آسانسور لازمه تا از تجمع گاز و حرارت جلوگیری کنه.

• وجود چاهک (pit) با عمق مشخص در پایین‌ترین قسمت الزامی است، معمولاً حداقل ۱۴۰ سانتی‌متر.

• باید دسترسی ایمن برای تعمیر و نجات اضطراری در نظر گرفته بشه (مانند دریچه اضطراری و نردبان ثابت).

در طراحی چاه آسانسور، توجه به مواردی مثل سرگیر (headroom)، محل قرارگیری کابین، ریل‌ها و ضربه‌گیرها هم از الزامات جدیه.

راستی یه مقاله درباره تکنیک‌های یادگیری مؤثر برای قبولی در آزمون نظام مهندسی هم داریم. برای دیدنش کلیک کن ! 

👈 اگه می‌خوای بیشتر با اجرای عملی این فضاها آشنا بشی، یه سر به دوره نظارت و اجرا معماری بزن؛ بخشی از دوره دقیقاً به آسانسورها و فضاهای عمومی اختصاص داره.

ضوابط نصب و راه‌اندازی آسانسور در ساختمان‌های مسکونی و تجاری

نصب آسانسور در پروژه‌های مسکونی و تجاری نیازمند رعایت مجموعه‌ای از الزامات فنی، ایمنی و معماری است که در مبحث پانزدهم به‌صورت دقیق مشخص شده. اولین موضوع، انتخاب نوع آسانسور متناسب با نوع کاربری ساختمان است. برای ساختمان‌های مسکونی با تردد کم معمولاً آسانسورهای کششی با سرعت پایین‌تر مناسب‌اند، اما برای مراکز تجاری و برج‌ها باید از آسانسورهای پرسرعت با سیستم‌های پیشرفته‌تر استفاده شود.

برخی ضوابط کلیدی عبارتند از:

• تعداد آسانسورها باید بر اساس تعداد طبقات، واحدها و میزان جمعیت پیش‌بینی شود.

• مکان نصب تابلو برق و دستگاه کنترل (کنترلر) باید خارج از چاه و در اتاق مخصوص آسانسور باشد.

• در ساختمان‌های دارای طبقات زیاد، آسانسور نجات اضطراری با سیستم برق پشتیبان الزامی است.

• محل نصب باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که دسترسی آسان و بدون مانع برای افراد معلول، سالمندان و کودکان فراهم باشد.

مبحث پانزدهم همچنین الزاماتی برای کنترل نویز، لرزش، تهویه، روشنایی، ایمنی در برابر برق گرفتگی و سایر موارد را تعیین کرده است.

📌 اگه قصد داری اطلاعات کامل‌تری در مورد آسانسورها داشته باشی، پیشنهاد می‌کنم مقاله مبحث بیستم – علائم و تابلوها رو هم بخونی، چون جانمایی تابلوهای هشدار در آسانسورها بر اساس اون صورت می‌گیره.

الزامات ایمنی و نجات اضطراری آسانسورها

ایمنی آسانسورها، یکی از حساس‌ترین بخش‌های طراحی و بهره‌برداری از یک سیستم عمودی در ساختمانه. بر اساس مبحث ۱۵، نصب تجهیزات ایمنی برای جلوگیری از سقوط، گیر کردن یا اختلال در عملکرد آسانسور الزامی است.

مهم‌ترین موارد ایمنی که باید رعایت شوند:

• سیستم ترمز اضطراری (parachute brake) که در صورت پاره شدن کابل، جلوی سقوط کابین را می‌گیرد.

• سنسورهای تشخیص مانع در درب آسانسور برای جلوگیری از گیر افتادن افراد.

• استفاده از درب‌های نیمه‌اتومات یا تمام اتومات بسته به نوع ساختمان.

• کلید نجات اضطراری برای تخلیه ایمن افراد در زمان قطع برق یا بروز اختلال.

• نصب روشنایی اضطراری داخل کابین در صورت قطع برق.

• سیستم ارتباط صوتی با بیرون برای مواقع اضطراری.

همچنین در ساختمان‌های بلندمرتبه، نصب آسانسور ایمن برای آتش‌نشان‌ها بر اساس آیین‌نامه آتش‌نشانی الزامی است.

🧯 لینک مرتبط با ایمنی بیشتر؟ حتماً مقاله مبحث سوم – حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق رو هم مطالعه کن که درکنار این مبحث، ایمنی ساختمونت رو کامل تضمین می‌کنه.

استانداردهای تهویه و روشنایی در چاه آسانسور

در طراحی و اجرای چاه آسانسور، تهویه مناسب و تأمین روشنایی کافی نقش بسیار مهمی در ایمنی و عملکرد سیستم دارند. بر اساس مبحث ۱۵ مقررات ملی، باید در تمام مراحل طراحی چاه آسانسور، این دو مؤلفه جدی گرفته شود:

• تهویه مناسب چاه آسانسور باید به‌گونه‌ای طراحی شود که هوا درون چاه جریان داشته باشد و گرمای تولید شده توسط موتور و سیستم کنترل از آن خارج شود. نبود تهویه باعث افزایش دمای تجهیزات، استهلاک سریع‌تر و حتی بروز خطر آتش‌سوزی می‌شود.

• برای ساختمان‌های فاقد تهویه طبیعی در چاه آسانسور، نصب فن‌های تهویه الزامی است.

• روشنایی اضطراری و دائم چاه آسانسور هم از دیگر الزامات است. مسیرهای دسترسی، کف چاه و اتاق موتور باید دارای نور کافی و مداوم باشند.

🔗 اگه دوست داری بیشتر در مورد تهویه بدونی، برو به مقاله مبحث چهاردهم – تأسیسات مکانیکی، چون کلی از این موضوعات اونجا موشکافانه بررسی شده.

بررسی الزامات اتاق موتورخانه آسانسور و تجهیزات آن

اتاق موتورخانه آسانسور جاییه که مغز متفکر کل سیستم در اون قرار داره، پس طبیعتاً باید تمام استانداردهای ایمنی و مهندسی در اون رعایت بشه. طبق مبحث پانزدهم:

• اتاق موتورخانه باید در بالاترین قسمت چاه و با ابعاد مناسب برای نصب و سرویس تجهیزات مکانیکی و برقی طراحی بشه.

• این فضا باید دارای تهویه طبیعی یا مکانیکی، عایق صوتی و درب ضد حریق باشه.

• نصب تجهیزات برقی مثل تابلو برق و کنترلر باید در مکان مشخص و قابل دسترسی انجام بشه.

• کف اتاق باید ضد لغزش و دیوارها مقاوم در برابر آتش طراحی بشن.

• همچنین نصب روشنایی اضطراری و سیستم اعلام حریق در موتورخانه الزامی است.

👷‍♂️ جالبه بدونی بسیاری از خطاهای آسانسور به دلیل بی‌توجهی به طراحی موتورخانه اتفاق می‌افته.

📌 اگر می‌خوای در مورد مباحث برقی این تجهیزات بیشتر بدونی، پیشنهاد می‌کنم نگاهی به مبحث سیزدهم – تأسیسات برقی ساختمان بندازی.

مبحث پانزدهم با پرداختن به آسانسورها و پله‌های برقی، یکی از مهم‌ترین ارکان ایمنی و راحتی در ساختمان‌ها رو پوشش می‌ده. چه طراح باشی، چه مجری یا ناظر، تسلط به الزامات این مبحث برای اجرای پروژه‌ای ایمن و اصولی ضروریه.

🔻 اگه دنبال یادگیری کامل و حرفه‌ای مباحث اجرایی، نظارتی و کارگاهی عمران و معماری هستی، حتماً این دوره‌ها رو از دست نده:

🎓 آموزش محاسبات عمران به زبان ساده
🎓 آموزش جامع نظارت و اجرا معماری
🎓 آموزش جامع نظارت و اجرا عمران
🎓 کارگاه تست زنی عمران و معماری