مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان با عنوان «علائم و تابلوها»، یکی از بخشهای کمتر دیدهشده اما بسیار کاربردی و حیاتی در طراحی و اجرای پروژههای ساختمانی محسوب میشه. این مبحث به ارائه ضوابط و استانداردهایی برای نصب، طراحی و جانمایی انواع علائم هشدار، ایمنی، اطلاعرسانی و راهنما در فضاهای عمومی و خصوصی ساختمانها میپردازه.
هدف از این ضوابط، افزایش سطح ایمنی کاربران، تسهیل در تخلیه اضطراری، آگاهیبخشی در فضاهای پرتردد و جلوگیری از حوادث ناخواستهست. بهویژه در ساختمانهای بلندمرتبه، بیمارستانها، مدارس، مراکز تجاری و فضاهای صنعتی، رعایت دقیق این علائم نه تنها الزامی بلکه نجاتبخش خواهد بود.
در این مقاله، با جزئیات کامل مبحث ۲۰ آشنا میشیم، انواع علائم موردنیاز رو بررسی میکنیم و نحوه اجرای صحیح اونها در پروژههای ساختمانی رو زیر ذرهبین میبریم. اگه توی مسیر طراحی معماری یا اجرای پروژههای نظارتی هستی، دونستن این نکات برایت حکم برگ برنده داره!
📌 برای دیدن مقالات مرتبط میتونی نگاهی هم به مبحث 3 مقررات ملی ساختمان – حفاظت ساختمان در برابر حریق و مبحث 21 مقررات ملی ساختما – پدافند غیرعامل بندازی.
در مبحث ۲۰ مقررات ملی، علائم و تابلوهای ساختمانی به چند دسته اصلی تقسیم میشن که هرکدوم نقش مشخصی در ایمنی، هدایت یا اطلاعرسانی دارن:
علائم هشداردهنده مثل “خطر برق گرفتگی”، “مواد قابل اشتعال”، یا “سطح لغزنده”
علائم راهنما شامل تابلوهای راه پله، مسیر خروج اضطراری، شماره طبقات یا اتاقها
علائم اطلاعرسانی مثل “در حال تعمیر”، “فقط کارکنان مجاز”، یا “پارکینگ مخصوص معلولین”
علائم ایمنی آتشنشانی مثل محل نصب کپسول آتشنشانی، شلنگ آب، دکمه اعلام حریق و …
تابلوهای ویژه برای فضاهای خاص مثل بیمارستانها، مراکز نگهداری سالمندان یا کودکستانها
طراحی این علائم باید بر اساس استانداردهای بینالمللی و با رعایت رنگبندی، ابعاد، وضوح دید و نصب در ارتفاع مناسب انجام بشه. یکی از الزامات مهم، خوانا بودن تابلو از فاصله مناسب و قابلمشاهده بودن اون در شرایط اضطراری مثل قطعی برق یا دود ناشی از حریق هست.
👷♂️ اگه به اجرای دقیق این موارد در سایت پروژه علاقهمندی، توصیه میکنم حتماً سری به دوره نظارت و اجرا معماری بزنی. پر از نکات اجرایی مرتبط با این مباحثه.
راستی یه مقاله درباره تکنیکهای یادگیری مؤثر برای قبولی در آزمون نظام مهندسی هم داریم. برای دیدنش کلیک کن !
یکی از مهمترین محورهای مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان، رعایت الزامات طراحی علائم ایمنی در فضاهای عمومی و خصوصی پروژههاست. این الزامات با هدف افزایش وضوح، قابل درک بودن پیام و کمک به کاهش ریسک در موقعیتهای بحرانی تدوین شدهاند.
طبق این مبحث، رنگ، اندازه، فونت، نماد و محل نصب علائم باید بر اساس اصول طراحی استاندارد و روانشناسی رنگها انتخاب شود. برای مثال، رنگ قرمز برای خطر یا ممنوعیت، رنگ سبز برای راهنمایی خروج، و رنگ آبی برای دستورات عمومی بهکار میرود. همچنین استفاده از علائم بینالمللی بدون نیاز به ترجمه نوشتاری در اولویت قرار دارد تا همه اقشار جامعه از جمله کودکان، سالمندان و گردشگران خارجی بتوانند آنها را درک کنند.
نصب تابلوها باید در ارتفاع مناسب (معمولاً بین ۱۴۰ تا ۱۶۰ سانتیمتر از کف) و در مسیر دید مستقیم افراد باشد. نورپردازی تابلوها و مقاومت آنها در برابر عوامل محیطی مثل رطوبت، گردوغبار و نور خورشید نیز از الزامات مهم محسوب میشود.
اگه با اجرای درست این موارد آشنا نیستی، توصیه میکنم حتماً نگاهی به دوره تست های مهم عمران و معماری نظام مهندسی بندازی؛ جایی که تمام این موارد در اجرا بررسی میشن.
محل نصب صحیح علائم ایمنی، میتونه تفاوت بین جان سالم بهدر بردن یا گرفتار شدن در حوادث باشه. به همین دلیل، مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان، راهنماییهای دقیقی برای محل نصب علائم ارائه داده.
تابلوهای مسیر خروج اضطراری باید در تمام فضاهای مشترک مانند راهروها، پاگردها و سالنها نصب بشن. مهمتر اینکه، این تابلوها باید در نقاطی قرار بگیرن که افراد در هنگام استرس یا دود گرفتگی محیط هم بتونن اونها رو ببینن. نصب علائم در نزدیکی درهای خروج اضطراری، پلههای فرار و مسیرهای ایمنی ضروریه.
همچنین تابلوهای مربوط به تجهیزات اطفای حریق مثل کپسول، دکمه اعلام حریق، شلنگ آب و جعبه آتشنشانی باید در مکانهای قابل مشاهده و قابل دسترس نصب بشن و با استفاده از رنگ قرمز و نمادهای آشنا مشخص باشن.
در ساختمانهای اداری، مسکونی، تجاری یا حتی بیمارستانها و مدارس، رعایت این دستورالعملها الزامیه. برای نمونه در پروژههای تجاری پرتردد، بهتره تابلوهای هشداردهنده مثل «کف خیس است» یا «از پله با احتیاط استفاده کنید» همیشه در دسترس باشن.
برای آشنایی بیشتر با این مبحث در قالب اجرا و نظارت، دوره نظارت و اجرا عمران پیشنهاد میشه.
در مبحث ۲۰ مقررات ملی ساختمان، علائم ایمنی به دستههای مختلفی تقسیم میشن که هر کدوم کارکرد خاص خودشون رو دارن. این دستهبندیها باعث میشن مهندسان ناظر و مجریها بتونن از هر علامت در جای درستش استفاده کنن تا بازدهی ایمنی به حداکثر برسه.
چهار دسته اصلی علائم ایمنی به شرح زیره:
علائم هشداردهنده (مثلاً خطر برقگرفتگی): معمولاً مثلثی با رنگ زرد و حاشیه مشکی.
علائم ممنوعیت (مثلاً ورود ممنوع یا سیگار نکشید): دایرهای با خط قرمز.
علائم الزامآور (مثلاً استفاده از کلاه ایمنی): دایره آبی با علامت سفید.
علائم راهنمایی و نجات (مثل مسیر خروج): مستطیل سبز با نمادهای سفید.
برای مثال، در کارگاههای ساختمانی باید از علائم «استفاده از کفش ایمنی الزامی است» در ورودی محل کار، و «خطر سقوط» در مجاورت لبههای آزاد ساختمان استفاده بشه.
اگر تازه وارد حوزه اجرا هستی یا میخوای این علائم رو اصولی در پروژههات اجرا کنی، پیشنهاد میکنم حتماً در دوره آموزشی نظارت معماری شرکت کنی.
علائم ایمنی فقط زمانی مفیدن که قابل دیدن، سالم و بهروز باشن. متأسفانه خیلی وقتها بعد از نصب، دیگه به نگهداری این علائم توجهی نمیشه. درحالیکه مبحث بیستم صراحتاً بر بازرسی و بروزرسانی دورهای تابلوها و علائم ایمنی تأکید داره.
اولین نکته، چک کردن سلامت ظاهری تابلوهاست. نباید رنگپریده، محو یا شکسته باشن. همچنین نصبشون باید محکم باشه تا در اثر باد یا ضربه جدا نشن. نکته مهم بعدی، تطبیق تابلوها با تغییرات ساختمانه. مثلاً اگه دیوار یا راهرویی تغییر کاربری داده، حتماً باید علائم متناسب با عملکرد جدید نصب بشن.
علائم نوری یا فسفری (که در شب دیده میشن) هم باید از نظر کیفیت نوری و باتری بررسی بشن. استفاده از تجهیزات بادوام، مقاوم در برابر آفتاب و رطوبت، کلید ماندگاری و اثرگذاری این علائم هست.
پیشنهاد ویژه؟ توی تست های مهم معماری و عمران نظام مهندسی میتونی روشهای پایش، نگهداری و تحویل اصولی علائم ایمنی رو در قالب پروژه واقعی یاد بگیری.
تو این مقاله با هم بررسی کردیم که مبحث ۲۰ مقررات ملی ساختمان فقط یهسری تابلو و علامت نیست؛ بلکه یه سیستم کامل برای حفظ جان و سلامت نیروهای کار و ساکنین پروژههاست. از الزامات قانونی نصب علائم ایمنی گرفته، تا دستهبندی اونها و نحوه نگهداری و بروزرسانیشون، همه برای این طراحی شدن که محیط پروژه رو استاندارد و ایمن نگه دارن.
اگه یه مجری یا ناظر حرفهای هستی، یا حتی دانشجوی علاقهمند به اجرا، باید بدونی که آشنایی کامل با این مباحث میتونه وجه تمایز تو با بقیه باشه. چون کسی که ایمنی رو بلد باشه، پروژهش نه تنها سریعتر و بدون حادثه جلو میره، بلکه از نظر قانونی هم همیشه در امانه.
حالا نوبت توئه که یه قدم مهم برداری:
اگه میخوای بهطور حرفهای با نکات اجرایی و نظارتی آشنا بشی، حتماً در یکی از دورههای تخصصی زیر شرکت کن:
یادگیری دقیق مبحث ۲۰ و سایر مباحث رو همین حالا شروع کن و پروژههات رو تبدیل کن به نمونههای ایمن، حرفهای و موفق. تو لایق بهترینها هستی!
09053212535
info@gamomran.com
اصفهان
ما به جای شما کل سوالات سالهای قبل رو بررسی کردیم و نکات مبهم مبحثها رو در آوردیم. میدونید این کار چقدر از شما زمان و انرژی میگیره ؟
دیدگاهتان را بنویسید