مبحث هجدهم مقررات ملی ساختمان | عایق‌کاری حرارتی و صوتی + PDF

مبحث هجدهم مقررات ملی ساختمان با تمرکز بر عایق‌کاری حرارتی و صرفه‌جویی در مصرف انرژی، به یکی از حیاتی‌ترین موضوعات مهندسی معماری و تاسیسات در ایران می‌پردازه. با توجه به افزایش هزینه‌های انرژی و کمبود منابع سوخت، رعایت اصول عایق‌کاری در ساختمان‌ها، نه‌تنها از لحاظ اقتصادی، بلکه از نظر پایداری زیست‌محیطی اهمیت زیادی پیدا کرده.

در این مبحث، ضوابط و روش‌های انتخاب و نصب عایق‌های حرارتی برای دیوارها، سقف‌ها، کف‌ها و پنجره‌ها به‌صورت دقیق بیان شده. از سوی دیگه، طراحان و مجریان پروژه‌های ساختمانی با استفاده از این مقررات می‌تونن در مصرف انرژی صرفه‌جویی کرده و برچسب انرژی بهتری برای ساختمان ثبت کنن.

اجرای صحیح عایق‌کاری مطابق مبحث ۱۸ باعث کاهش بار گرمایشی و سرمایشی، افزایش آسایش حرارتی، کاهش مصرف انرژی و در نهایت افزایش طول عمر تأسیسات مکانیکی ساختمان می‌شه. این یعنی یک برد چندجانبه برای کارفرما، محیط زیست و ساکنین!

📌 اگه می‌خوای بدونی چه مصالحی بهترین عملکرد حرارتی دارن یا چطور باید استانداردهای این مبحث رو رعایت کنی، تا آخر مقاله با ما باش و اگه هنوز مقاله مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان (گازرسانی) رو نخوندی، توصیه می‌کنیم ابتدا اون رو بررسی کنی.

اهمیت عایق‌کاری حرارتی در کاهش مصرف انرژی

عایق‌کاری صحیح حرارتی، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین رویکردهای کاهش مصرف انرژی در ساختمان‌ها، اهمیت زیادی در طراحی اصولی سازه‌ها داره. طبق ضوابط مبحث ۱۸ مقررات ملی ساختمان، هدف اصلی از عایق‌کاری، جلوگیری از تبادل گرمایی ناخواسته بین فضای داخلی و محیط بیرونه. این کار باعث می‌شه دمای داخل ساختمان در زمستان گرم و در تابستان خنک بمونه، بدون اینکه سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی با بار زیاد کار کنن.

یکی از اشتباهات رایج در بسیاری از پروژه‌های ساختمانی، استفاده از مصالح غیرعایق یا نصب اشتباه عایق‌هاست. این مسئله باعث افزایش مصرف انرژی و هزینه‌های مربوط به برق و گاز می‌شه. در حالی‌که با رعایت اصول این مبحث، می‌تونیم عملکرد انرژی ساختمان رو به شکل چشم‌گیری بهبود بدیم.

همچنین، استفاده از عایق‌های مناسب در قسمت‌هایی مثل سقف، کف و جداره‌های خارجی، تأثیر زیادی در کاهش اتلاف انرژی داره. این موارد در کنار اجرای اصولی جزئیاتی مثل درزگیری پنجره‌ها و استفاده از شیشه‌های دوجداره، در قالب یک سیستم کامل عایق‌کاری تعریف می‌شن.

👈 پیشنهاد می‌کنیم برای یادگیری اجرای اصولی این استاندارد، حتماً نگاهی به دوره آموزش نظارت و اجرای معماری بنداز، چون توی اون دوره به‌صورت کامل جزئیات اجرای عایق‌کاری طبق مبحث ۱۸ آموزش داده شده.

راستی یه مقاله درباره تکنیک‌های یادگیری مؤثر برای قبولی در آزمون نظام مهندسی هم داریم. برای دیدنش کلیک کن ! 

انواع عایق‌های حرارتی و کاربرد آن‌ها در ساختمان

یکی از ارکان اصلی اجرای صحیح مبحث هجدهم، شناخت دقیق انواع عایق‌های حرارتی هست. این عایق‌ها به سه دسته کلی تقسیم می‌شن: عایق‌های پلیمری (مانند پلی‌استایرن، پلی‌یورتان)، عایق‌های معدنی (مانند پشم سنگ، پشم شیشه) و عایق‌های طبیعی (مثل چوب‌پنبه). هرکدام از این عایق‌ها مزایا، معایب و کاربردهای خاص خودشون رو دارن که در انتخاب متناسب با پروژه بسیار مهمه.

مثلاً عایق پلی‌یورتان به دلیل ضریب انتقال حرارتی پایین، برای دیوارهای خارجی و سقف‌ها عالیه. پشم سنگ هم مقاومت خوبی در برابر آتش‌سوزی داره و بیشتر در فضاهای صنعتی یا پرخطر به‌کار می‌ره. انتخاب درست نوع عایق، باید با درنظر گرفتن شرایط اقلیمی، نوع کاربری ساختمان و مقررات ذکر شده در مبحث ۱۸ انجام بشه.

اجرای صحیح این عایق‌ها هم به اندازه انتخاب‌شون اهمیت داره. مثلاً اگر درزهای بین صفحات به‌درستی پر نشه، عایق‌کاری عملاً بی‌اثر خواهد بود. همچنین توجه به رطوبت‌پذیری برخی از عایق‌ها مثل پشم شیشه هم ضروریه، چون رطوبت می‌تونه عملکرد حرارتی‌شون رو کاهش بده.

👈 برای آشنایی کامل با جزئیات نصب انواع عایق‌ها، پیشنهاد می‌کنم مقاله مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان (صرفه‌جویی در انرژی) رو هم حتماً بخونی؛ چون این دو مبحث، مکمل همدیگه هستن و در پروژه‌های حرفه‌ای هم‌زمان بررسی می‌شن.

نحوه محاسبه مقاومت حرارتی اجزای ساختمان

در اجرای مبحث ۱۸، تنها نصب عایق‌ها کافی نیست. باید مقاومت حرارتی کل جداره‌های ساختمان (R-Value) هم محاسبه بشه تا مطمئن بشیم مقدار انرژی که از سطوح مختلف منتقل می‌شه در حد مجاز مقرراته.

مقاومت حرارتی هر ماده از نسبت ضخامت به ضریب هدایت حرارتی (λ) به‌دست میاد. در این رابطه، هرچقدر ضخامت بیشتر و ضریب هدایت کمتر باشه، عملکرد حرارتی بهتر خواهد بود. برای مثال، یک دیوار آجری ساده با ضخامت ۲۰ سانتی‌متر، بدون عایق، مقدار R خیلی پایینی داره و عملاً در تابستان باعث ورود گرما و در زمستان باعث خروج حرارت می‌شه.

در این بخش از مبحث، جداولی برای تعیین حداقل R-Value برای اجزای مختلف ساختمان در مناطق اقلیمی مختلف ارائه شده. این یعنی شما باید بسته به اینکه پروژه‌تون توی مشهد، بندرعباس یا تبریز باشه، از مقدار متفاوتی از عایق استفاده کنید. بی‌توجهی به این مقادیر، ممکنه منجر به رد شدن پروژه در زمان نظارت شهرداری یا نظام مهندسی بشه.

👈 اگه می‌خوای با نحوه دقیق محاسبه و کاربرد نرم‌افزارهای مرتبط مثل DEER یا EnergyPlus آشنا بشی، پیشنهاد ما دوره آموزش محاسبات عمران هست که توش مفصل در این‌باره صحبت شده.

الزامات مبحث ۱۸ برای اقلیم‌های مختلف ایران

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های مبحث ۱۸ مقررات ملی ساختمان اینه که الزام‌هاش برای همه مناطق کشور یکسان نیست. یعنی مقررات به‌صورت هوشمندانه، شرایط اقلیمی ایران رو در نظر گرفته و براساس آن، سطوح متفاوتی از عایق‌کاری و مصرف انرژی رو تعریف کرده.

ایران از لحاظ اقلیمی به ۵ منطقه تقسیم می‌شه که هر کدوم ویژگی‌های خاصی دارن؛ مثلاً مناطق سردسیر مثل تبریز و اردبیل نیاز به عایق‌کاری قوی‌تری دارن، چون اختلاف دمای داخل و بیرون خیلی زیاده. در حالی که در مناطق گرم‌ و مرطوب مثل بندرعباس یا اهواز، نوع عایق و جنس پنجره‌ها باید بتونه جلوی ورود گرمای زیاد رو بگیره.

در هر منطقه اقلیمی، ضخامت و نوع عایق پیشنهادی، حداقل ضریب انتقال حرارت (U-value) و حتی نوع شیشه‌ مصرفی در پنجره‌ها متفاوته. این الزام‌ها نه فقط برای دیوارها و سقف، بلکه برای کف ساختمان، پنجره‌ها، درها و اتصالات هم تعریف شده.

👈 برای درک بهتر الزامات مناطق مختلف، می‌تونی به مبحث ۲۱ مقررات ملی ساختمان (پدافند غیرعامل) نگاهی بندازی که اون هم به موضوع امنیت و شرایط خاص اقلیمی در طراحی فضاها توجه داره.

نقش نظارت مهندسی در اجرای صحیح عایق‌کاری حرارتی

شاید یکی از دلایل مهمی که در پروژه‌های عمرانی ایران عایق‌کاری حرارتی جدی گرفته نمی‌شه، نبود نظارت دقیق از طرف مهندس ناظر باشه. در حالی که مبحث ۱۸ تأکید زیادی روی نظارت تخصصی مهندسین دارد. چرا که استفاده از عایق مناسب، اجرای صحیح آن و حتی بررسی لایه‌های رطوبتی در کنار عایق‌کاری، نیاز به دانش دقیق فنی دارد.

مهندس ناظر موظفه بررسی کنه که مصالح به‌کار رفته با مشخصات مندرج در نقشه‌ها و دفترچه محاسبات انطباق دارن یا نه. همچنین نصب نادرست یا نیمه‌کاره عایق‌ها، باید بلافاصله گزارش بشه و اصلاحات انجام بگیره. این موضوع نه تنها در کیفیت نهایی ساختمان تأثیر داره، بلکه می‌تونه تا ده‌ها سال مصرف انرژی ساکنین رو کنترل کنه.

در بسیاری از پروژه‌ها، با آموزش دیدن کارگران و پیمانکاران در مورد نحوه صحیح اجرای عایق‌کاری، از دوباره‌کاری و هزینه‌های اضافی جلوگیری شده.

👈 برای یادگیری دقیق اصول نظارت بر این بخش‌ها، حتماً سری به دوره تخصصی آموزش نظارت و اجرا عمران بزن که تمام نکات کاربردی رو بر اساس مقررات ملی آموزش می‌ده.

جمعبندی

مبحث ۱۸ مقررات ملی ساختمان، یکی از مهم‌ترین ابزارهای کنترل مصرف انرژی در ایران محسوب می‌شه. اگر به‌عنوان مهندس عمران، معمار یا حتی کارفرما با اجرای ساختمان سر و کار داری، باید تسلط کامل بر مفاهیم عایق‌کاری حرارتی، الزامات اقلیمی و نحوه نظارت بر اجرای اون داشته باشی.پیشنهاد می‌کنم برای حرفه‌ای‌تر شدن و بالا بردن سطح تخصص خودت در این زمینه، در یکی از دوره‌های کاربردی زیر شرکت کنی:🔹 دوره آموزش محاسبات عمران
🔹 دوره آموزش نظارت و اجرا معماری
🔹 دوره آموزش نظارت و اجرا عمران
🔹 سوالات مهم آزمون معماری و عمران نظام مهندسیهرکدوم از این دوره‌ها می‌تونن سکوی پرتاب تو باشن برای تبدیل شدن به یک مهندس متخصص و حرفه‌ای.