یکی از مهمترین و بنیادیترین بخشهای مقررات ملی ساختمان، مبحث پنجم با عنوان مصالح و فرآوردههای ساختمانی است. این مبحث تعیین میکند که چه مصالحی در پروژههای ساختمانی مجاز به استفاده هستند، باید چه ویژگیهایی داشته باشند، و چگونه از نظر کیفیت و تطابق با استانداردها کنترل شوند.
✅ اهمیت این موضوع از آنجاست که استفاده از مصالح نامرغوب یا غیراستاندارد میتواند منجر به حوادث جبرانناپذیر، فرسودگی زودهنگام بنا، یا رد شدن پروژه توسط ناظر و شهرداری شود.
🔍 مبحث ۵ همچنین به ما میگوید که مواد مصرفی در مراحل مختلف ساختوساز (از پیریزی و اسکلت تا نما و نازککاری) باید دارای مشخصات فنی تأیید شده باشند و گواهینامهها یا استانداردهای لازم را داشته باشند.
💡 این مبحث به صورت مستقیم با مبحث ۲۲ نگهداری ساختمان و مبحث ۱۹ صرفهجویی در انرژی مرتبط است، چرا که انتخاب صحیح مصالح باعث کاهش مصرف انرژی، افزایش عمر مفید و کاهش هزینههای نگهداری میشود.
برای اینکه در اجرا و کنترل مصالح متخصص باشی، حتماً پیشنهاد میکنم از دوره کارگاه تست زنی عمران و معماری استفاده کنی؛ چون تمام مصالح مهم بهصورت میدانی، علمی و دقیق بررسی میشن.
در مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان، مصالح ساختمانی بهصورت دستهبندیشده معرفی شدهاند:
مصالح باربر (مثل سیمان، بتن، فولاد، آجر)
مصالح عایق (حرارتی، صوتی، رطوبتی)
مصالح تزئینی یا نازککاری (مثل کاشی، سرامیک، سنگ، رنگ)
فرآوردههای نوین یا صنعتی (مثل پانلهای پیشساخته، بلوکهای AAC و …)
هر کدام از این دستهها باید مطابق با استاندارد ملی ایران یا استانداردهای بینالمللی معادل، تولید و مصرف شوند. در این مبحث الزام شده که کلیه مصالح، دارای گواهی کنترل کیفیت معتبر، آزمایشهای تأییدی و در صورت نیاز، گواهی فنی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی باشند.
❌ استفاده از مصالح فاقد استاندارد، بهویژه در اسکلت، بتن و ملات، میتواند منجر به رد نقشهها، توقف پروژه یا حتی ابطال پایانکار شود.
🧪 اگر مصالح بهدرستی انتخاب و اجرا نشوند، عملکرد نهایی ساختمان از نظر ایمنی (مطابق با مبحث سوم ایمنی حریق) و انرژی (مطابق با مبحث نوزدهم) هم دچار مشکل خواهد شد.
📦 در دوره کارگاه تست زنی عمران و معماری، نحوه تست مقاومت آجر، نمونهگیری بتن، آزمایشهای گچ، سیمان، و روشهای تشخیص کیفیت سنگ و سرامیک بهصورت عملی آموزش داده میشود.
🔗 همچنین، در صورت تهیه دوره نظارت و اجرا عمران ، کاربرد و کنترل این مصالح در اسکلت بتنی و فلزی هم آموزش داده شده.
یکی از مهمترین بخشهای اجرایی در ساختوساز، آزمایشگاه کنترل کیفیت مصالح ساختمانی است. طبق مبحث پنجم، تمامی مصالح مصرفی در پروژهها باید از نظر کیفیت، مقاومت، دوام، درصد مواد تشکیلدهنده و سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه مورد بررسی آزمایشگاهی قرار بگیرند.
🧱 این آزمایشها شامل تستهای بتن، سیمان، گچ، آجر، فولاد، خاک، قیر و حتی رنگ و ملات میشوند. بدون این تأییدیهها، ناظر پروژه مجاز به تأیید عملیات اجرایی نخواهد بود و حتی ممکن است پایانکار ساختمان به تعویق بیفتد یا لغو شود.
🔍 نتایج این تستها باید با جداول معیارهای پذیرش مصالح در مبحث ۵ مطابقت داشته باشد. در غیر اینصورت، مصالح مردود اعلام شده و باید از پروژه خارج شوند. بسیاری از پروژههای عمرانی در کشور، به دلیل بیتوجهی به این بخش مهم، با ریزش یا ترکهای جدی مواجه شدهاند.
👷♂️ اگر بهدنبال یادگیری حرفهای اجرای تستها و تحلیل نتایج آزمایشها هستی، حتماً شرکت در دوره کارگاه تست زنی عمران و معماری توصیه میشه. این دوره، دقیقاً بر اساس همین مباحث طراحی شده و تمام آزمایشها بهصورت میدانی و قابل فهم آموزش داده میشن.
🔗 همچنین این موضوع ارتباط نزدیکی با مبحث دوازدهم: ایمنی کارگاه ساختمانی و مبحث دوم: نظامات اداری ساختمان دارد، چراکه رعایت اصول کنترل کیفی، بخشی از مسئولیتهای مهندس ناظر محسوب میشود.
ضوابط ذخیرهسازی، حمل و نگهداری مصالح ساختمانی در کارگاه
یکی از بخشهای کاربردی و مهم مبحث پنجم، مربوط به نگهداری، حمل و ذخیرهسازی مصالح ساختمانی است. خیلی از مهندسها صرفاً به خرید مصالح باکیفیت اکتفا میکنن، در حالی که طبق این مبحث، اگر حمل یا انبار مصالح بهدرستی انجام نشه، کیفیت اولیه اونها از بین میره و پروژه دچار مشکل میشه.
برای مثال، کیسههای سیمان نباید در معرض رطوبت یا نور مستقیم آفتاب قرار بگیرند. مصالح فلزی مثل میلگرد و تیرآهن باید از سطح زمین فاصله داشته باشن و پوشیده باشن تا دچار زنگزدگی نشن. آجرهای نسوز و سنگهای نما هم باید جدا از آلودگی و گرد و خاک انبار بشن.
🔄 همچنین در حملونقل مصالح، نباید به سازه ضربه وارد بشه یا قطعات دچار شکستگی بشن. تمام این موارد طبق ضوابط کارگاهی مبحث پنجم و دوازدهم قابل بررسی و نظارت هستن.
📦 این مبحث نهتنها بر ایمنی سازه تأثیر داره، بلکه با مبحث نوزدهم: مصرف انرژی نیز در ارتباطه، چراکه اگر عایقهای حرارتی بهدرستی حمل یا نگهداری نشن، عملکردشون به شدت افت میکنه.
🎓 پیشنهاد حرفهای: توی دوره نظارت و اجرا عمران، بخشی از آموزش مربوط به نحوه چیدمان، انبار و کنترل مصالح در محل پروژهست که دقیقاً مطابق با مبحث پنجم و شرایط واقعی کارگاه طراحی شده.
در سالهای اخیر، استفاده از مصالح و فرآوردههای نوین ساختمانی بهعنوان یکی از ارکان توسعه پایدار، در مبحث پنجم بهشکل جدی مورد توجه قرار گرفته. این مصالح که اغلب بهصورت صنعتی، پیشساخته یا ترکیبی هستند، بهدلیل وزن کم، سرعت اجرا، صرفهجویی در مصرف انرژی و کیفیت یکنواخت، بسیار مورد استقبال معماران و مجریان پروژههای مدرن قرار گرفتهاند.
🧩 از جمله این مصالح میتوان به:
بلوکهای سبک AAC یا هبلکس
ساندویچ پانلها
پانلهای سهبعدی (3D Panel)
صفحات گچی و کامپوزیتی
رنگها و پوششهای نانویی
اشاره کرد که تمام اینها باید دارای گواهی فنی از مرکز تحقیقات ساختمان و تطابق با الزامات مبحث پنجم باشند.
🔍 مزیت این مصالح در کاهش بار مرده ساختمان، افزایش سرعت اجرا و کاهش ضایعات ساختمانی بسیار چشمگیره. بهویژه در پروژههای انبوهسازی و مقاومسازی لرزهای (مطابق با استاندارد 2800 زلزله).
📦 استفاده از این مصالح، بهصورت مستقیم بر اجرای اصولی مبحث نوزدهم: انرژی و مبحث بیستودوم: نگهداری ساختمان اثر داره.
🎓 در دوره نظارت و اجرا عمران و دوره کارگاه تست زنی عمران و معماری، این مصالح نوین بهصورت کامل معرفی و ارزیابی میشن، همراه با نحوه اجرای صحیح و کنترل کیفیت.
چالشهای رایج در تأمین و استفاده از مصالح ساختمانی و راهکارها
اگرچه استفاده از مصالح ساختمانی استاندارد الزامیست، اما در واقعیت پروژهها، چالشهای متعددی در تأمین، حمل، انبار، و حتی پذیرش این مصالح توسط ناظر یا شهرداری به وجود میاد.
🧱 برخی از چالشهای رایج عبارتند از:
تأمین مصالح تقلبی یا فاقد گواهینامه استاندارد
تفاوت بین نمونه آزمایشگاهی و مصالح اجرایی
ناهماهنگی بین تیم اجرا و کنترل کیفیت
ناآشنایی کارفرما با قوانین مبحث پنجم
نبود آزمایشگاه معتبر در نزدیکی پروژه
برای هر یک از این چالشها راهکار مشخصی در خود مبحث پنجم مقررات ملی ارائه شده. مثلاً الزام به استفاده از مصالح دارای گواهی فنی، الزام انجام آزمایشهای دورهای، یا ممنوعیت استفاده از برخی فرآوردهها در مناطق مرطوب یا سردسیر.
🔗 رفع این مشکلات ارتباط مستقیم با درک دقیق مباحث دیگر مثل مبحث دوم: نظامات اداری، قانون نظام مهندسی، و حتی شرایط پیمان دارد، چون ناظر و مجری موظفاند مطابق قرارداد و ضوابط، کیفیت مصالح را کنترل و مستندسازی کنند.
🎓 در دورههای تخصصی گام عمران، بهصورت پروژهمحور با این چالشها آشنا میشی و یاد میگیری چطور در شرایط واقعی، تصمیم حرفهای بگیری و مصالح رو بهدرستی تأیید یا رد کنی.
جمع بندی
مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان، تنها یک مجموعه قوانین خشک نیست؛ بلکه نقشه راهیست برای انتخاب مصالح استاندارد، اجرای درست، کاهش هزینههای تعمیرات و در نهایت افزایش طول عمر مفید ساختمان. این مبحث به شما میگه چه مصالحی مناسب پروژه شماست، چطور اونها رو آزمایش و ارزیابی کنید و چه نکاتی رو هنگام اجرا رعایت کنید.
📉 بسیاری از تخریبهای زودهنگام، نشستها، ترکهای سازهای و مشکلات نازککاری، ریشه در بیتوجهی به ضوابط همین مبحث دارن. مهندس حرفهای کسیه که فقط مجری یا ناظر نباشه؛ بلکه دانش دقیق فنی و توانایی تشخیص درست مصالح مناسب رو هم داشته باشه.
🎯 اگه میخوای یه مهندس تمامعیار باشی که هم در اجرا بدرخشی، هم در نظارت، و هم اعتبار کارت تضمین بشه، حتماً یه نگاه حرفهای به این ۴ دوره بنداز که بهصورت مستقیم با مبحث پنجم و کنترل مصالح در ارتباط هستن:
📌 با شرکت توی این دورهها نهتنها با ضوابط مبحث ۵ آشنا میشی، بلکه بهصورت واقعی یاد میگیری مصالح رو تو پروژه کنترل کنی، گزارش نویسی اصولی داشته باشی، با ناظر و کارفرما حرفهای تعامل کنی و آینده شغلیت رو بیمه کنی! + به راحتی مهر نظام مهندسی رو بگیری !
☎ برای مشاوره باهامون تماس بگیرید
📞 پس فرصت رو از دست نده، از همین الان قدم اول رو بردار و وارد مسیر حرفهای شدن شو!
09053212535
info@gamomran.com
اصفهان
ما به جای شما کل سوالات سالهای قبل رو بررسی کردیم و نکات مبهم مبحثها رو در آوردیم. میدونید این کار چقدر از شما زمان و انرژی میگیره ؟
دیدگاهتان را بنویسید